Kömürün oksijensiz ortamlarda ısıtılmasıyla oluşan karbon buharları ile karbondioksit ve su buharı gibi gazların toplamına uçucu madde denir.

Esas olarak çeşitli hidrokarbonlar olan uçucu maddeler, sabit karbon ile birlikte asıl yanıcı kısmı oluşturur. Isıtılmaya bağlı olarak çıkan gaz ve sıvı maddeler kömürün uçucu maddelerini oluşturmakla birlikte, bu uçucu maddelerin kömür ağırlığına olan oranına uçucu madde oranı denir.Kömürleşme derecesi arttıkça uçucu madde oranı artar.

Kömürlerdeki uçucu madde oranının düşük olması kömürün yanmasını önler, yüksek olması ise havayı kirletir. Uçucu madde miktarı fazla olan kömürlerin yanmasında hava karışımı iyi ayarlanamadığı durumlarda ocaklarda ve borularda is oluşur.

Kömürde uçucu madde miktarı analizi,   Isınmadan Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği'ne göre değerlendirme yapılarak ya da müşteri talepleri doğrultusunda özel olarak raporlanır.